Jednym z najstraszniejszych rozdziałów w historii Warszawy jest Powstanie w Getcie Warszawskim. To walka, która na zawsze zmieniła świat. Powstanie, które było ostatnią nadzieją i walką całego narodu.
Powstanie rozpoczęło się w przeddzień jednego z największych świąt żydowskich: Wielkiej Nocy, 19 kwietnia 1943 roku. Wiadomo, że w tym czasie w warszawskim getcie przebywało około siedemdziesięciu tysięcy osób. Liczby robią wrażenie, ale przed powstaniem w getcie przebywało ponad 400 tysięcy osób. Większość z nich została zabita i poddana represjom. Okupanci z zimną krwią zabijali cały naród – podaje strona warsawyes.com.
Dzień po dniu, godzina po godzinie, całe dzielnice warszawskiego getta były stopniowo likwidowane. Każdego dnia tysiące niewinnych ofiar ginęło bez możliwości samoobrony. W nocy 19 kwietnia, kiedy niemieckie oddziały ponownie wkroczyły do getta, napotkały największy żydowski opór w historii: buntownicy otworzyli przeciwko nim ogień. Powstanie w warszawskim getcie było walką o życie, heroicznym wyczynem i ostatnią nadzieją dla wszystkich, którzy znaleźli się na granicy życia i śmierci.
W następnych dniach niemieckie oddziały stłumiły powstanie i zabiły większość ludzi. Całe warszawskie getto zostało zniszczone, doszczętnie spalone i zrównane z ziemią. Później, w pierwszej połowie maja, wysadzono w powietrze Wielką Synagogę. Mimo że władze niemieckie ogłosiły 16 maja 1943 roku jako datę zakończenia powstania, walki trwały jeszcze do czerwca tego samego roku.
Wydarzenia poprzedzające powstanie
Władze niemieckie na terenach okupowanych zdecydowały się na represyjną politykę wobec Żydów. Należy pamiętać, że warszawskie getto nie powstało z dnia na dzień. Początkowo Żydzi byli zmuszani do noszenia opasek. Później zabroniono im odwiedzać miejscowe lokale, siadać na ławkach, a nawet chodzić tym samym chodnikiem co Niemcy. Z każdym dniem represyjna polityka stawała się coraz bardziej okrutna. Każdy, kto stawiał opór, był zabijany.
Wiosną 1940 roku niemieckie oddziały w stolicy Polski rozpoczęły budowę specjalnego miejsca dla Żydów. Obszar ten stał się później najbardziej strasznym miejscem w Warszawie. Żydzi mieszkający w różnych częściach miasta zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów i przeprowadzenia się do getta. Później getto zostało oddzielone od miasta ogromnym murem. Obszar, który obejmował 4 kilometry kwadratowe, stał się domem dla całej żydowskiej populacji Warszawy i innych części Polski. Warszawskie getto było prawdziwym piekłem na ziemi. Jednak najgorsze miało dopiero nadejść.
Wiosną 1941 roku wojska niemieckie wprowadziły karę śmierci za opuszczenie getta lub pomoc Żydom. Z każdym dniem warunki w getcie pogarszały się i nie nadawały się do zamieszkania. Brakowało żywności i leków. W całej historii warszawskiego getta ponad 80 000 Żydów zmarło z głodu i chorób. Ponad trzysta tysięcy Żydów zostało wywiezionych i zamordowanych poza gettem.
Walka o życie
Nieludzkie warunki panujące w warszawskim getcie zmusiły Żydów do rozpoczęcia oporu. 18 stycznia 1943 roku nazistowskie wojsko ponownie przybyło do getta, aby zabrać kolejną grupę ludzi i wywieźć ich do Treblinki, gdzie mieli zostać zabici. Jednak tego dnia nie udało im się tam dotrzeć: na ich drodze stanęli bojownicy z Żydowskiej Organizacji Bojowej. Nie mieli przy sobie broni palnej, lecz broń domowej roboty. Noc 18 stycznia była pierwszym aktem zbrojnego oporu Żydów w warszawskim getcie. Wtedy oddziały niemieckie zaczęły stosować ostrzejsze represje.
W nocy 19 kwietnia 1943 roku niemieckie oddziały, w pełni wyposażone w zapasy wojskowe, uzbrojone w ciężki sprzęt i broń, przeprowadziły szturm na warszawskie getto. Naprzeciw nim wyszło niecałe tysiąc młodych chłopców i dziewcząt, uzbrojonych w broń domowej roboty i materiały wybuchowe. Nikt nie spodziewał się tak zaciekłego oporu, zwłaszcza naziści.
Przez kilka dni w warszawskim getcie trwały zacięte walki. Powstańcy z Żydowskiej Organizacji Bojowej stawiali opór, nie mając przewagi w uzbrojeniu ani liczebności.
Najbardziej zacięta bitwa
Powstańcom szybko zaczęła kończyć się broń. Zmuszeni byli więc przenieść się do wcześniej przygotowanych bunkrów i rozpocząć partyzanckie rajdy przeciwko okupantom. Żydowscy powstańcy wywiesili flagi, które później stały się symbolem powstania: żydowską biało-niebieską flagę z gwiazdą Dawida i polską flagę.
W warszawskim getcie przebywało wówczas około sześćdziesięciu tysięcy Żydów. Większość z nich ukrywała się w specjalnie przygotowanych miejscach. Były to kryjówki pod budynkami i niewielkie bunkry. Powstańcy nadal stawiali opór, mimo poważnego braku broni i ludzi.
Żydowskim powstańcom pomagały polskie organizacje podziemne: dostarczały one wszystkiego, co było potrzebne do powstania, zarówno w jego trakcie, jak i przed nim. Polskie podziemie potajemnie uczyło Żydów, jak budować schrony i dostarczało broń, benzynę i inne substancje do produkcji koktajli Mołotowa. Niewielka grupa polskich żołnierzy również dołączyła do żydowskich powstańców i pomagała stawiać opór. Warto zauważyć, że powstanie było przygotowywane od 1942 roku: to właśnie wtedy Żydzi zaczęli budować schrony w getcie, które później okazały się przydatne w walce.
Jednak rozkaz Jürgena Stropa zmienił przebieg bitwy. Nakazał on całkowite zniszczenie wszystkich budynków mieszkalnych w getcie i zabicie każdego, kto stawiał opór. Naziści wykonywali rozkaz Stropa, wyciągając żywych Żydów ze schronów i rozstrzeliwując ich na miejscu. Jednym z najbardziej przerażających miejsc w warszawskim getcie była brama Umschlagplatz, która oddzielała getto od stacji kolejowych prowadzących do obozów zagłady.
Stłumienie powstania
8 maja hitlerowcom udało się odnaleźć bunkier, w którym ukrywali się powstańcy. Jest to dzisiejsza ulica Miła 18 w Warszawie, gdzie znajduje się pomnik Bunkier Anielewicza w pobliżu Muzeum Żydów Polskich POLIN. Według różnych źródeł w bunkrze ukrywało się wówczas do 150 żydowskich powstańców, na czele z ich przywódcą, dwudziestotrzyletnim Mordechajem Anielewiczem. Każdy z nich był skazany na śmierć z rąk niemieckiego wojska. Naziści próbowali wprowadzić do bunkra trujący gaz. Powstańcy nie chcieli się jednak poddać, więc popełnili samobójstwo. Tylko niewielkiej części powstańców i cywilów udało się opuścić bunkier tajnym, nieznanym Niemcom wyjściem.
Bohaterska walka żydowskich powstańców stała się nie tylko najtragiczniejszą kartą historii, ale także symbolem odwagi i bohaterstwa.
Ofiary powstania
Według różnych źródeł liczba żydowskich powstańców wynosiła do 1500 osób. Wśród nich było około 800 osób z Żydowskiej Organizacji Bojowej oraz wiele kobiet i młodzieży. Informacje na temat dokładnej liczby powstańców wciąż budzą kontrowersje.
Według niemieckich obliczeń w powstaniu zginęło ponad siedem tysięcy Żydów. Około sześciu tysięcy osób spalono żywcem, a prawie 50 tysięcy Żydów wywieziono do Treblinki, gdzie zostali zamordowani. Jürgen Strop podał w swoim raporcie, że niemieckie oddziały zabiły 56065 Żydów. Liczba ofiar śmiertelnych może być znacznie wyższa, ale niestety nie można tego ustalić z całą pewnością.
Powstanie w getcie warszawskim było punktem przełomowym w historii Polski. Było to powstanie, które na zawsze zmieniło świat.