wtorek, 17 lutego, 2026

Historia wyczynu i bohaterstwa kobiety w czasie Holokaustu: biografia Stefanii Wilczyńskiej

Historię Polski tworzyły nie wydarzenia, lecz ludzie. Zwykli ludzie, a nie superbohaterowie czy postacie obdarzone nadzwyczajnymi zdolnościami. To dzięki nim współcześni ludzie mają godne naśladowania przykłady i niesamowite historie, które inspirują nas do czynienia tego świata lepszym. W naszym artykule na stronie warsawyes.com chcemy podzielić się niesamowitą historią kobiety, która dzięki swojemu heroizmowi i poświęceniu wzbudziła nadzieję na lepsze w sercach miliardów ludzi. Chcielibyśmy opowiedzieć o Stefanii Wilczyńskiej, warszawiance, której biografia nie pozostawi nikogo obojętnym.

Biografia Stefanii Wilczyńskiej

Nazwisko Stefanii Wilczyńskiej jest znane wielu osobom, ponieważ była ona współpracowniczką wybitnego pedagoga, lekarza, publicysty i osoby publicznej Janusza Korczaka, który zginął w obozie zagłady ratując dzieci Żydów. Mało kto jednak wie, że w ratowaniu dzieci Korczakowi pomagała delikatna i odważna Stefania Wilczyńska. Była również wychowawczynią i pedagogiem.

Stefania Wilczyńska urodziła się 26 maja 1886 roku w Warszawie w zamożnej rodzinie o żydowskich korzeniach. Kształciła się w prywatnej szkole w Warszawie, następnie podjęła studia na Wydziale Nauk Przyrodniczych uniwersytetu w Belgii i studiowała na Uniwersytecie Genewskim w Szwajcarii. Mimo możliwości życia i samorealizacji za granicą, Stefania Wilczyńska zawsze pragnęła wrócić do rodzinnej Warszawy i tam pracować. Dlatego po kilku latach życia za granicą Stefania Wilczyńska wróciła do Warszawy.

Jej wykształcenie pozwoliło Wilczyńskiej zajmować najbardziej prestiżowe stanowiska. Stefanię to jednak nie interesowało: od młodości chciała pomagać ludziom potrzebującym. Dlatego po powrocie rozpoczęła działalność jako wolontariuszka w sierocińcu dla sierot z rodzin żydowskich. 

Swoją pracę Stefania Wilczyńska rozpoczęła od samodzielnego remontu sierocińca, który był w bardzo złym stanie. Dzięki temu została powołana na stanowisko kierownicze. Jednak jej życie radykalnie się zmieniło, gdy spotkała i poznała Janusza Korczaka.

Dom Sierot i wkład Stefanii Wilczyńskiej w jego rozwój 

Znajomość Stefanii z Januszem Korczakiem, który był osobą o podobnych poglądach, była początkiem powstania Domu Sierot dla dzieci żydowskich w Warszawie. Janusz Korczak był wówczas aktywnym reformatorem systemu wychowawczego i pedagogicznego. Dlatego w nowo powstałej placówce zostały wdrożone wszystkie nowatorskie metody wychowawcze i pedagogiczne rozwijające u dzieci poczucie własnej wartości.

Dom sierot pełnił o wiele więcej funkcji niż zwykłe instytucje tego typu. Posiadał własną „konstytucję”, sejm dziecięcy, sąd i radę sądowniczą. W Domu panowały zasady, które pozwalały dzieciom wzrastać, uczyć się i rozwijać w sprzyjających warunkach. Stefania Wilczyńska cały swój czas spędzała w Domu Sierot. Była nie tylko wychowawczynią i pedagogiem. Stefania Wilczyńska stała się matką dla wszystkich osieroconych dzieci. Praca w Domu Sierot stała się dla Stefanii Wilczyńskiej pracą całego życia.

W okresie, gdy Janusz Korczak zmuszony był opuścić Warszawę, domem kierowała Stefania Wilczyńska. W okresie międzywojennym Stefania Wilczyńska chciała wyjechać za granicę, ale gdy tylko wybuchła II wojna światowa, postanowiła wrócić do rodzinnej Warszawy, a w szczególności do dzieci, którymi opiekowała się przez wiele lat. 

Po zajęciu Warszawy Dom Sierot został przeniesiony do getta. Choć Stefania Wilczyńska i Janusz Korczak mieli możliwość wcześniejszego opuszczenia getta, odmówili temu i zdecydowali się pozostać w domu razem z sierotami.

Wyczyn Stefanii Wilczyńskiej

Każdy dzień mógł być ostatnim. Stefania Wilczyńska wraz z Januszem Korczakiem i dziećmi przebywała w getcie w takim przeczuciu. W 1942 roku zapadła decyzja o deportacji Domu Sierot do obozu zagłady. W tym czasie wszelka nadzieja na ratunek była już stracona.

6 sierpnia 1942 roku rano wydano rozkaz, by wszyscy ustawili się w kolumnach do pociągu jadącego w jedną stronę do Treblinki. Pedagodzy, choć mogli opuścić sierociniec, postanowili zostać z dziećmi. 

Pierwszy konwój prowadził Janusz Korczak, drugi  – Stefania Wilczyńska.

Stefania Wilczyńska wraz z dziećmi i swoim kolegą bohatersko zginęła w komorze gazowej. 

Rok po śmierci Stefania Wilczyńska została odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi. W 2004 roku ukazała się jej książka „Słowo do dzieci i wychowawców”. Życiorysowi Wilczyńskiej poświęcono wiele książek i filmów, bo warto przypominać współczesnym ludziom o bohaterskich czynach zwykłych ludzi. 

.......