Wojenna historia Warszawy kryje w sobie wiele niesamowitych postaci i opowieści o ich wyczynach. W naszym artykule na warsawyes.com chcielibyśmy opowiedzieć o „ptaku” Warszawy i nie tylko nieba — Janie Nagórskim. Czy wiedzieliście, że Jan Nagórski to polski pionier lotów nad lodami Arktyki? Nie tylko jako pierwszy odbył podróż do nieznanej Arktyki, ale także wykonał „martwą pętlę” w wodnosamolocie i wziął udział w I wojnie światowej. Jak żołnierzowi rosyjskiej armii udało się osiągnąć takie wyżyny i spełnić swoje najcenniejsze marzenie? O życiu i pracy Jana Nagórskiego dowiesz się z naszego artykułu.
Wczesne lata
Jan Nagórski urodził się 8 lutego 1888 roku we Włocławku w wielodzietnej rodzinie rolniczej. Rozpoczął naukę w tamtejszym gimnazjum, którą jednak zmuszony był przerwać po szóstej klasie z powodu braku środków finansowych. Mimo to młodzieniec nie zaprzestał nauki w domu i w 1905 roku udało mu się pomyślnie zdać egzamin, który pozwolił Janowi Nagórskiemu zostać nauczycielem w wiejskiej szkole. Chociaż jego praca w szkole była całkiem obiecująca, Jan Nagórski zawsze marzył o osiągnięciu większego sukcesu. Doskonale zdawał sobie sprawę, że bez wykształcenia i doświadczenia nie będzie w stanie spełnić się w nauce. Postanowił więc wstąpić do wojska.
W 1906 roku Jan Nagórski wstąpił do rosyjskiej szkoły oficerów piechoty w Odessie i został wysłany do 23 Pułku Strzelców w Chabarowsku. Mając za sobą niewielkie doświadczenie wojskowe, Jan Nagórski długo zastanawiał się nad własnymi preferencjami. W 1911 roku zdał sobie sprawę, że jego przeznaczeniem jest niebo. W tym samym roku ukończył szkolenie pilotów w I Wszechrosyjskim Aeroklubie. W 1913 roku Yan Nagórski otrzymał dyplom inżyniera morskiego i międzynarodowe świadectwo pilota. To właśnie wtedy los otworzył przed Nagórskim szerokie możliwości.
Pierwszy lot do Arktyki
Jan Nagórski okazał się zdolnym i inteligentnym żołnierzem i pilotem. Talent młodego lotnika nie mógł nie przyciągnąć uwagi dowództwa. W 1914 roku otrzymał ważne zadanie odnalezienia ekspedycji Siedowa, Brusiłowa i Rusanowa, która zaginęła w Arktyce. Po raz pierwszy w historii zdecydowano się użyć samolotu do przeprowadzenia poszukiwań. Jednak przed wyruszeniem w swój pierwszy poważny lot, Jan Nagórski, wraz z marynarzem-mechanikiem, musiał przebyć długą drogę do Nowej Ziemi i złożyć samolot w niezwykle trudnych warunkach.
Jan Nagórski wykonał pierwszy na świecie lot nad Arktyką 21 sierpnia 1914 roku. Do 13 września 1914 roku Nagórski przeleciał nad Arktyką jeszcze cztery razy.
Operacja poszukiwawcza Nagórskiego pozwoliła młodemu pilotowi zdobyć niezwykle cenne doświadczenie. Na zawsze zapisze się on w historii jako pierwszy lotnik polarny. Sukces Nagórskiego udowodnił, że Biegun północny może zostać zdobyty przez samoloty. Otworzyło to szereg nieograniczonych możliwości dla całego świata.
Udział Nagórskiego w I wojnie światowej
Niemal natychmiast po przybyciu z Arktyki Jan Nagórski wstąpił do lotnictwa marynarki wojennej. Wybuch I wojny światowej zmienił przydział Jana Nagórskiego: został pilotem wojskowym. Latał na różnych samolotach, patrolował Morze Bałtyckie, a później został szefem eskadry wodnosamolotów.
Jan Nagórski zasłynął na całym świecie nie tylko swoimi lotami do Arktyki. Był pierwszą osobą na świecie, która wykonała akrobację „Martwa pętla”. Miało to miejsce 17 września 1916 roku. Za swoje osiągnięcia podczas I wojny światowej Jan Nagórski został pięciokrotnie odznaczony orderami.
Podczas swojej służby Jan Nagórski kilkakrotnie znalazł się na krawędzi śmierci. Na przykład podczas rutynowego patrolu nad Morzem Bałtyckim samolot Nagórskiego został zestrzelony przez wojska niemieckie. Przez pewien czas pilot był uznawany za zaginionego. Jan Nagórski spędził kilka godzin na morzu i został cudem odnaleziony przez łódź podwodną. Warto zauważyć, że ten incydent dosłownie „pogrzebał” Nagórskiego. Wiadomość o jego uratowaniu nigdy nie dotarła do wyższego dowództwa. Po pewnym czasie akta osobowe Nagórskiego zaginęły, a on sam został uznany za zmarłego.
Życie po wojnie i początek drugiej wojny światowej
W 1917 roku od razu po zakończeniu rewolucji październikowej oddział Nagórskiego dołączył do Armii Czerwonej, by walczyć w rosyjskiej wojnie domowej. Sam Nagórski pozostał w Polsce i podjął pracę jako inżynier. Jednocześnie był aktywną postacią publiczną. Jego badania polarne i doświadczenie sprawiły, że cały świat ponownie ocenił rolę wypraw. W tym czasie Jan Nagórski był nadal uważany w Rosji za zmarłego. Pewnego razu, podczas przemówienia polskiego polarnika Czesława Centkiewicza, poświęconego życiu i wyprawom Jana Nagórskiego, został on nazwany „zapomnianym pionierem rosyjskiego lotnictwa, który zmarł w 1917 roku”. Jan Nagórski nie mógł nie wziąć udziału w wydarzeniu, a podczas swojego przemówienia wstał i oświadczył, że nigdy nie był Rosjaninem i czuje się całkowicie żywy. Wiadomość ta została szybko podchwycona przez media, a sukcesy Nagórskiego ponownie stały się znane na całym świecie.
Po II wojnie światowej Jan Nagórski aktywnie publikował swoje wspomnienia i książki o Arktyce. W 1957 roku został członkiem Klubu Seniorów Lotnictwa Aeroklubu PRL. Aż do śmierci promował lotnictwo i organizował wydarzenia, które przyciągały młodych ludzi do tego rodzaju aktywności.
Jan Nagórski zmarł 9 czerwca 1976 roku w Warszawie. Za swoje osiągnięcia został uhonorowany najbardziej prestiżowym odznaczeniem — Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.