wtorek, 17 lutego, 2026

Józef Poniatowski – historia naczelnego wodza Warszawy

To jedyny Polak, którego cesarz Napoleon I awansował do rangi marszałka. Mowa o naczelnym wodzu Warszawy Józefie Poniatowskim. W tym artykule na warsawyes. com opowiemy więcej o jego karierze.

Jego pochodzenie

Józef Antoni Poniatowski urodził się w 1763 roku w Wiedniu. Pochodził z rodziny hrabiowskiej. W bardzo młodym wieku jego los został przesądzony. Najpierw służył w armii austriackiej, a później wstąpił do wojska polskiego. W 1789 roku został awansowany do stopnia generała majora. W tym samym roku na ten sam stopień awansował również Tadeusz Kościuszko. Kilka lat później Józef został mianowany dowódcą wojsk polskich w Ukrainie. W tym okresie przeprowadzał reorganizację armii, a także prowadził szkolenia dla nowo przyjętych żołnierzy.

Działalność wojskowa

W 1809 roku Józef Poniatowski został mianowany głównodowodzącym armii Księstwa Warszawskiego. Natychmiast zdecydował, że armia potrzebuje radykalnych zmian. Natychmiast zaczął więc wprowadzać nowe reformy mające na celu rozwój Armii Warszawskiej.

W tym okresie Poniatowski napotkał wiele problemów. Musiał walczyć z generałami Henrykiem Dąbrowskim i Józefem Zajączkiem, którzy nie byli mu przychylni. Jego postępowe poglądy na temat rozwoju armii zdołały jednak przekonać przeciwników. Dezercja była też pierwszą rzeczą, z którą zaczął walczyć Poniatowski. Zjawisko to było w Warszawie bardzo powszechne. Przykładowo, tylko w 1807 roku w armii brakowało 12 tysięcy żołnierzy. Aby więc rozwiązać ten problem, Józef nakazał Gwardii Narodowej poszukiwanie uciekinierów. Była to elitarna formacja, której poprzednim głównym zadaniem była ochrona porządku publicznego we wsiach i miasteczkach.

Podczas wprowadzania nowych reform Poniatowski przywrócił również kary cielesne wśród warszawskich żołnierzy. Jego zdaniem metoda ta miała służyć utrzymaniu dyscypliny. Jednak ze względu na krytykę, z jaką spotkał się po wprowadzeniu tego pomysłu, postanowił wprowadzić pewne zmiany w tym prawie. Józef zaczął wzorować się na armii francuskiej. Zabronił oficerom wykorzystywania podwładnych do wykonywania osobistych obowiązków. Wprowadził również regularne inspekcje w armii, co pozwoliło dowódcom na bliższą komunikację z żołnierzami. Poniatowski chciał, aby w wojsku panował szacunek, życzliwość i wzajemne zrozumienie. 

Józef sprzyjał rozbudowie warszawskiego batalionu. Było to możliwe dzięki jednostkom służby inżynieryjnej i medycznej. Poniatowski stworzył nowy oddział wojska, do którego włączono artylerię konną i oddziały kolejowe. Te ostatnie były odpowiedzialne za transport amunicji i artylerii. Mimo wszystkich innowacji, Poniatowski zdawał sobie sprawę, że armia wciąż boryka się z problemami. Oficerowie narzekali na niską jakość umundurowania i wyposażenia. Dzięki staraniom Poniatowskiego udało się zwiększyć budżet państwa na armię. Wprowadzone zostały również mundury w stylu francuskim.

Kiedy Poniatowski objął swoje stanowisko, musiał stawić czoła armii austriackiej, która zaatakowała Księstwo Warszawskie. Zwyciężyli Polacy. Dzięki temu Józef mógł poszerzyć granice Księstwa Warszawskiego. W szczególności armia zdobyła Sandomierz, Lublin, Zamość, Kraków i Lwów. Po tej bitwie armia została uzupełniona nowoczesnym sprzętem zdobytym na Austriakach.

Po zakończeniu działań wojennych Poniatowski utworzył uczelnie wojskowe. Do szeregów oficerskich i podoficerskich przyjmowano nie tylko żołnierzy szlachetnie urodzonych, ale także mieszczan, a nawet synów chłopów. Józef Poniatowski starał się zrobić wszystko, aby Polacy szanowali armię państwową. 

.......