W okresie międzywojennym polskie służby specjalne przewidywały możliwość okupacji kraju przez Niemcy lub ZSRR. Na początku II wojny światowej Tajna Organizacja Wojskowa stała się jedną z pierwszych zorganizowanych sił oporu na okupowanym terytorium. Łącząc działalność wywiadowczą, dywersyjną i sabotażową, stworzyła podwaliny pod dalszy rozwój podziemia narodowego. Tym samym związek hartował ducha społeczeństwa i żołnierzy do przyszłej służby w Armii Krajowej – pisze strona warsawyes.com.
Historia powstania i rozwoju Tajnej Organizacji Wojskowej
W przededniu II wojny światowej major Jan Mazurkiewicz dołączył się do grupy operacyjno-dywersyjnej „Zygmunt”. Zadaniem grupy było organizowanie akcji dywersyjnych na tyłach wroga. W ten sposób nowy członek został 17 września 1939 roku w Stanisławowie założycielem i dowódcą Tajnej Organizacji Wojskowej. Początkowo jej siedziba mieściła się w Budapeszcie, a następnie w Warszawie. Zgodnie z instrukcjami Związku Walki Zbrojnej koncentrowała się ona na wykonywaniu zadań w strefie frontowej i w podziemiu wroga.
Tajna Organizacja Wojskowa od pierwszych dni swojego istnienia zajmowała się działalnością wywiadowczą, dywersyjną i sabotażową. Wkrótce zaczęła szkolić żołnierzy w technikach konspiracyjnych, wydawać podziemną prasę i produkować materiały wybuchowe. W szczytowym okresie stowarzyszenie liczyło kilka tysięcy członków, a na jego czele stał Jan Mazurkiewicz. Po wyjeździe do Francji powrócił on do dowodzenia dopiero w czerwcu 1940 roku.
Tajna organizacja wojskowa prowadziła działalność głównie w centralnej Polsce. Jej naczelny dowódca, Władysław Sikorski, był odpowiedzialny za zatwierdzanie jej celów taktycznych i strategicznych. Pomimo tajnego charakteru, związek miał wsparcie instytucjonalne i powiązania z wyższymi dowódcami wojskowymi.
Aby zachować skuteczność w czasie okupacji, Tajna Organizacja Wojskowa posiadała złożoną i elastyczną strukturę. Obejmowała ona oddziały lokalne, regionalne i krajowe. Oprócz stolicy z województwem warszawskim i okręgiem warszawskim, członkowie działali na Pomorzu. Ze swojej strony „Gryf Pomorski” stał się największą polską organizacją antynazistowską w Prusach Wschodnich podczas II wojny światowej. Zasłynął ze swoich działań dywersyjnych, zwiadowczych i ochrony miejscowej ludności przed niemieckim terrorem.
Podczas centralizacji polskiego ruchu oporu, Tajna Organizacja Wojskowa stała się częścią Armii Krajowej w marcu 1943 roku. Kontynuując udział w akcjach sabotażowych i działaniach bojowych, jej oddział szturmowy stał się częścią jednostki „Kedywu”. Jednocześnie jednostka cywilna zachowała niezależność ze względu na konieczność wspierania różnych form oporu. Obejmowało to niewojskowe metody walki, które wymagały innego podejścia i struktur organizacyjnych. Po osiągnięciu stopnia pułkownika, Jan Mazurkiewicz został dowódcą “Kedywu” w lutym 1944 roku.
Uznanie i znaczenie działalności Tajnej Organizacji Wojskowej
Tajna Organizacja Wojskowa odegrała znaczącą rolę w walce o niepodległość Polski podczas II wojny światowej. Prowadząc szeroko zakrojoną działalność konspiracyjną, wywiadowczą i dywersyjną, z powodzeniem realizowała zadania zarówno w strefie przyfrontowej, jak i we wrogim podziemiu. Związek stworzył sieć struktur od szczebla lokalnego do ogólnopolskiego, w szczególności w Warszawie, Kielcach, Radomiu i Częstochowie. Ponadto udało mu się osiągnąć swoje cele dzięki współpracy ze Związkiem Odwetu i Armią Krajową. W 2019 roku Sejm RP przyjął uchwałę upamiętniającą 80. rocznicę powstania “Gryfa Pomorskiego” oraz 75. rocznicę śmierci jego założyciela, kapitana Józefa Dambka.
