Mąż stanu i działacz społeczny, który do końca pozostał ze swoim narodem w najtragiczniejszych dniach 1939 roku. Jego postać symbolizuje odpowiedzialność, odwagę i poświęcenie. Starzyński stał się uosobieniem niezłomności Warszawy w obliczu niemieckiej agresji podczas wybuchu II wojny światowej, pisze warsawyes.com.
Biografia
Stefan Starzyński urodził się 19 sierpnia 1893 roku w Warszawie. Od najmłodszych lat Stefan przejawiał zainteresowanie naukami humanistycznymi, zwłaszcza historią, filozofią i polityką. W młodości uczęszczał do Gimnazjum im. Zamoyskiego w Warszawie. Wykształcenie wyższe zdobył na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie pogłębiał wiedzę z zakresu administracji publicznej i statystyki. Przebywając za granicą, Starzyński zapoznał się z ideami europejskiego liberalizmu oraz z pracami reformatorów społecznych, co później wpłynęło na jego poglądy dotyczące roli państwa.
W czasie I wojny światowej Starzyński wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) — podziemnej struktury, utworzonej z inicjatywy Józefa Piłsudskiego, aby przygotować się do walki o niepodległość Polski. Jego udział w tej organizacji nie tylko świadczył o patriotyzmie, ale także pozwolił nawiązać kontakty z kluczowymi postaciami przyszłej elity politycznej II Rzeczypospolitej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Starzyński szybko włączył się w struktury aparatu państwowego. Rozpoczął służbę w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, gdzie zajmował się kwestiami reformy administracyjnej, porządku publicznego oraz mniejszości narodowych. Jego kompetencja zawodowa i pryncypialność przyczyniły się do szybkiego awansu.
W 1926 roku, po przewrocie majowym Piłsudskiego, Starzyński dołączył do obozu sanacji — ruchu politycznego, który dążył do „uzdrowienia” polskiej polityki, eliminacji korupcji i zwiększenia roli państwa w modernizacji kraju. Został mianowany wicewojewodą wołyńskim, gdzie aktywnie zajmował się rozwojem infrastruktury, oświatą i regulowaniem stosunków międzyetnicznych. Jego praca w administracji regionalnej, oddanie wartościom państwowym i bliskość z otoczeniem politycznym Piłsudskiego sprawiły, że stał się perspektywicznym kandydatem na wyższe stanowiska.
Wybór na stanowisko prezydenta Warszawy
W 1934 roku Stefan Starzyński został mianowany prezydentem Warszawy. Ta decyzja była popierana przez obóz sanacji, który pragnął postawić na czele stolicy nie tylko administratora, ale i ideologa modernizacji, zdolnego realizować państwową wizję Józefa Piłsudskiego na poziomie lokalnym.
Starzyński postrzegał Warszawę nie tylko jako centrum administracyjne, ale jako wizytówkę całej Polski, jej twarz i model przyszłości. Zainicjował szeroki program reform urbanistycznych, który obejmował:
- rozbudowę i modernizację wodociągów i sieci kanalizacyjnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa sanitarnego miasta;
- rozwój komunikacji miejskiej, w tym rozbudowę sieci tramwajowej i tworzenie nowych linii, które łączyły centrum z przedmieściami;
- budowę mieszkań komunalnych, dostępnych dla robotników i urzędników;
- zazielenianie miasta, tworzenie nowych parków i skwerów, co miało pozytywnie wpłynąć na jakość życia warszawiaków.
Szczególną uwagę Starzyński poświęcał edukacji i kulturze. Za jego kadencji w Warszawie otwarto wiele nowych szkół, zwłaszcza w dzielnicach, które wcześniej nie miały odpowiedniej infrastruktury. Równolegle rozwijała się sieć bibliotek publicznych, muzeów, boisk sportowych i stadionów.
Osobnym kierunkiem była troska o warstwy społecznie wrażliwe: sieroty, bezrobotnych i osoby z niepełnosprawnościami. Z inicjatywy prezydenta w mieście zaczęły działać stołówki socjalne, schroniska dla bezdomnych i programy bezpłatnej pomocy medycznej dla najbiedniejszych. Starzyński był również inicjatorem kampanii patriotycznego wychowania młodzieży, aktywnie wspierał rozwój ruchu harcerskiego, angażował miasto w ogólnokrajowe projekty związane z upamiętnianiem polskich bohaterów. Na arenie międzynarodowej jego wysiłki przyczyniły się do podniesienia autorytetu Warszawy. Miasto coraz częściej stawało się gospodarzem międzynarodowych konferencji, wystaw i wydarzeń kulturalnych, co umocniło jego status jako europejskiej stolicy. To właśnie za jego kadencji Warszawa lat 30. zaczęła przekształcać się z dawnej rosyjskiej prowincji w nowoczesne miasto zachodnioeuropejskie — z przejrzystym zarządem komunalnym, aktywnym życiem społecznym i wielkimi ambicjami.
Początek II wojny światowej
Największą próbą w życiu Stefana Starzyńskiego był początek II wojny światowej. Warszawa, jako stolica, stała się jednym z głównych celów uderzeń. Już od pierwszych dni wojny miasto doświadczało zmasowanych bombardowań, które niszczyły nie tylko obiekty wojskowe, ale i osiedla mieszkaniowe, szpitale, szkoły. Ludność znalazła się w obliczu katastrofy humanitarnej. W sytuacji, gdy rząd Polski, prezydent i dowództwo wojskowe ewakuowali się, aby kontynuować walkę z innej części kraju, Stefan Starzyński świadomie postanowił pozostać w Warszawie. Jego decyzja miała wyjątkowe znaczenie symboliczne i moralne: stał się jedyną wysokiej rangi osobistością cywilną, która nie opuściła stolicy i nie uciekła od odpowiedzialności wobec obywateli.
Już 8 września 1939 roku rozpoczęło się oblężenie Warszawy, które trwało do 28 września. W tym okresie Starzyński stanął na czele Obrony Cywilnej Miasta, która koordynowała wysiłki administracji miejskiej, strażaków, medyków, służb komunalnych, wolontariuszy i resztek polskich oddziałów wojskowych. On nie tylko wydawał polecenia — Starzyński był fizycznie obecny na ulicach, w szpitalach, w schronach dla ludności cywilnej. Na własne oczy widział zniszczenie i śmierć, ale codziennie znajdował siły, by przemawiać przez radio miejskie, zwracając się do mieszkańców Warszawy ze słowami wsparcia i apelami o jedność. Jego radiowe wystąpienia stały się legendarne, a sam Starzyński — żywym symbolem oporu.
Równolegle ze wsparciem moralnym, prezydent zajmował się organizacją ewakuacji rannych, dystrybucją zapasów żywności, wody, lekarstw, a także tworzeniem tymczasowych schronów i szpitali. Razem z pracownikami służb miejskich koordynował usuwanie gruzów, ratowanie ludzi spod ruin, zapewnienie pochówków zmarłych. Gdy 28 września 1939 roku, po oblężeniu i tysiącach ofiar, Warszawa skapitulowała, Stefan Starzyński był wśród ostatnich, którzy podpisywali warunki kapitulacji, chroniąc ludność cywilną i starając się uniknąć jeszcze większego rozlewu krwi.
Aresztowanie i śmierć
7 października 1939 roku Stefan Starzyński został aresztowany przez gestapo. Początkowo był przetrzymywany w warszawskim więzieniu Pawiak, znanym ze swojego okrucieństwa i z tego, że było głównym miejscem śledztw i tortur dla polskiego podziemia. Tam poddano go licznym przesłuchaniom i torturom. Następnie został przeniesiony do jednego z nazistowskich obozów koncentracyjnych. Okoliczności jego śmierci pozostają nie do końca wyjaśnione. Według niektórych źródeł został rozstrzelany na początku 1940 roku. Inne twierdzą, że zginął w wyniku brutalnych tortur jeszcze pod koniec 1939 roku. Ciała Starzyńskiego nigdy nie odnaleziono, a miejsce jego pochówku pozostaje nieznane. Jednak po wojnie polskie władze oficjalnie uznały go za ofiarę nazistowskich represji i pośmiertnie odznaczyły Orderem Orła Białego — najwyższym odznaczeniem państwowym Rzeczypospolitej Polskiej.
W 2008 roku w Warszawie odsłonięto brązowy pomnik Stefana Starzyńskiego. Przedstawia on moment, w którym zwraca się do mieszkańców Warszawy podczas ostrzału — obraz, który zapisał się w pamięci kilku pokoleń. Ten pomnik stał się centralnym miejscem upamiętnienia obrony Warszawy.
